Gelişmiş
Arama
  1. Anasayfa
  2. Psikoloji
  3. Gestalt Psikolojisi Nedir?

Gestalt Psikolojisi Nedir?

  • 4 March 2021
  • 24 Görüntülenme
  • 0 Yorum

Bu yazı, Max Wertheimer, Kurt Koffka ve Wolfgang Köhler’in yazdığı Gestalt psikolojisinin pratik bir açıklamasını sunmaktadır. Okuduktan sonra bu güçlü psikoloji aracının temellerini anlayacaksınız.

Gestalt Psikolojisi nedir?

Gestalt kelimesi Almancadan gelir ve bir şeyin bir araya getirilme şekli hakkında konuşmak için kullanılır, genellikle İngilizceye “form”, “şekil” veya birleşik bütün olarak çevrilir. Gestalt psikolojisi, yirmili yılların başında ortaya çıkan ve bir nesnenin veya bir sahnenin tamamının bileşenlerinden daha büyük ve daha önemli olduğuna inanan bir düşünce okulu olarak tanımlanabilir. Gestalt psikolojisi aracılığıyla, zihni ve davranışı bir bütün olarak görmeye ve tedavi etmeye teşvik ediliyoruz. Bu yaklaşım, bilginin ayrı bölümlerini birleştirmeye ve kalıpları aramaya yardımcı olarak kaosta netlik yaratır.

Gestalt Psikolojisi ayrıca duyu ve algı çalışmasına da katkıda bulunmuştur. Amaç, insanların yaşadıkları dünyaya nasıl anlam verdiğini ve düzensizlikteki düzeni nasıl belirlediklerini anlamaktı. Gestalt Psikolojisine göre, insanların dünyada gördüklerini nasıl yorumladıkları görmeyi beklediklerine bağlıdır ve gördüklerinde ve deneyimlediklerinde bir model bulmaya çalışır.

Gestalt Psikolojisinin kurucusu kimdir?

Gestalt Psikolojisi, yirminci yüzyılın başlarında Almanya’da psikolog Max Wertheimer ve kurucu ortaklar Kurt Koffka ve Wolfgang Köhler tarafından kuruldu. Hepsi, Wertheimer’in profesör olarak çalıştığı ve Koffka ve Köhler’in çalışmalarında ona yardımcı olduğu Frankfurt Üniversitesi Psikoloji Enstitüsü’nde tanıştı. Üniversite aynı zamanda Gestalt Psikolojisi adlı düşünce okulunu oluşturdukları yerdir.

Wertheimer, Phi fenomeni adı verilen bir kavramla tanınır. Yolculuğu sırasında bir tren istasyonunda iki ayrı ışığın yanıp sönmesinin nasıl hareket yanılsaması yarattığını fark etti. Wertheimer daha sonra Gestalt Psikolojisi üzerine yaptığı araştırmanın başlangıcını oluşturan algı çalışmasıyla ilgilenmeye başladı. Araştırmasıyla, yapısalcılığa ve psikolojik olayları ayrı parçalara ayırmasıyla tanınan psikolog Wilhelm Wundt’un yaklaşımına yanıt verdi. Öte yandan Wertheimer, parçaların birbiriyle ilişkili olduğunu ve insan zihnine ve davranışına bir bütün olarak bakmaya inandığını buldu.

Deneyler

Tren istasyonundaki iki yanıp sönen ışıkla yaşadığı Wertheimer deneyimine benzer bir deney, Gestalt Psikolojisi üzerine araştırmanın başlangıcını oluşturdu. Bu deney için Wertheimer ve meslektaşları, Koffka ve Köhler “görünür algı” kavramına odaklandılar. Keşfettikleri şey, iki ışık birbiri ardına yanıp söndüğünde, kesintisiz bir hareket yanılsaması yaratacağıydı. Kişi iki ayrı ışık görmek yerine, bir ışığın ilk ışık noktasından ikinci ışığın durduğu noktaya hareket ettiğini algılar. Bu, Gestaltistlerin insan zihninin kendi örgütlenme tarzına sahip olduğu ve olayları tek tek parçalar yerine bir bütün olarak algılamaya dayandığı inancına eklenen başka bir sonuçtu.

Gestalt Psikolojisinin temel ilkeleri nelerdir?

Gestalt Psikolojisi kurulduktan sonra, kurucu ortaklardan Kurt Koffka, Gestalt teorisini ve ilkelerini sunduğu “Gestalt Psikolojisinin İlkeleri” ni yayınladı. Gestalt psikolojisinden alınan aşağıdaki ilkeler, insan algısının çalışma şeklini ve nesnelere ve olaylara nasıl anlam verdiğimizi açıklamaktadır.

Yakınlık

Bu ilke, insan gözünün birbirine yakın yerleştirilmiş öğeleri gördüğünde, onları bir set veya grup olarak algıladığımızı belirtir. Bir örnek, bir metni okuma şeklimizdir. Harfler bir araya getirildiğinde, bizim algımız onların bir kelime oluşturduğudur.

Benzerlik

İnsanların görsel alanlarındaki öğeleri gruplama eğiliminin bir başka yolu da benzerlikleri aramaktır. Birbirine benzeyen öğeler otomatik olarak birlikte gruplandırılacaktır. Örneğin bir spor etkinliği sırasında aynı renk tişörtü giyen kişiler aynı takımda olarak algılanır.

Devamı

Ayrıca Gestalt Psikolojisinin bir kısmı, insan gözünün ayrı öğeler yerine sürekli bir çizgi veya hareket görmeyi tercih ettiğini belirten devam ilkesidir. Örneğin, bir ağacın kısmen X harfini kapladığı bir binanın üzerinde bir işaret gördüğümüzde, zihnimiz onu yine de X harfi olarak algılayacak ve işareti sorunsuz bir şekilde okuyacağız. Hatların devamlılığını görebiliyoruz.

Kapanış

Bu ilke, insanların tüm faktörleri nasıl görmeyi tercih ettiğini açıklar. Eksik faktörleri gördüğümüzde, eksik bilgileri yine de eksiksiz olarak algılamak için doldurabiliriz. Bu ilke genellikle reklamlar için kullanılır. Reklamcılar, halkın tamamlaması için belirleyici ifadeler buluyor. Bu yaklaşımın izleyicilerin ilgisini ve daha fazla katılımını tetiklediğine inanılıyor.

Şekil-zemin

Figür ve zemin prensibi, insanların görsel alanlarındaki figür ve zemin arasında nasıl bir ayrım yaptığını açıklar. Şekil, görsel alanımızın merkezinde yer alan nesne veya kişidir, zemin ise daha az mevcuttur ve arka plan olarak algılanır. Bu, bir insanın bir nesneye veya duruma ilişkin algısının, başka birinin algısından nasıl farklı olabileceğini açıklar, bu da şekil ve zemin olarak neyin algılandığına bağlıdır. Bu ilke, optik illüzyon ile deneyler yapan Danimarkalı psikolog Edgar Rubin tarafından kullanıldı.

Ortak kader

Gestalt Psikolojisinin bir diğer ilkesi, ortak kader ilkesidir. İnsan gözü, belirli bir yönde birlikte hareket eden öğeleri gördüğünde, genellikle bir grup olarak algılanır. Çocukları bir bütün olarak algılamamıza neden olabilecek oyun alanına giden çocukları gördüğümüzde ortak bir kader örneği verilebilir. Kasten yapıldığında unsurlara ayrı ayrı bakmak mümkündür.

Pragnänz Hukuku

Çevremizdeki her şeye zaman ve enerji harcamak imkansız. Bu yüzden gördüğümüz öğeleri mümkün olan en basit şekilde düzenleme eğilimindeyiz. İnsan zihni basitliği tercih eder ve bu yüzden algıladığımızı basitleştirmeye çalışırız. Bu şekilde bir araba gördüğümüzde, neye baktığımızı bilmek için herhangi bir ek bilgiye ihtiyacımız olmaz. Buna Pragnänz yasası denir. Pragnänz, İngilizce’de özlü anlamına gelen Almanca bir kelimedir.

Gestalt kuramcıları, insan algısının nasıl çalıştığını anlamamıza yardımcı olan yukarıda bahsedilen ilkelere ek olarak, dünyayı görme şeklimizin kişilik, beklentiler ve deneyimler gibi diğer faktörlerden de etkilendiğini kabul eder.

Gestalt Psikolojisi Örneği

Gestalt Psikolojisini açıklamak için kullanılan örneklerden biri şudur:
Hareket olmadığında insanlar, Phi fenomenine yol açan iki yanıp sönen ışıkta olduğu gibi bir algıya sahip olabilir. Örneğin bir film, bir dizi ayrı görüntüdür ama görüntüleri hızla göstererek, onları gerçekte hiç yokken sürekli bir hareket olarak algılıyoruz. Gestalt psikologlarına göre bu, zihnimizin eksik bilgileri doldurmasının bir sonucudur. Bu örnekte, eksik bilgi görüntüler arasındaki boşluklardır. Bu, “bütünün” insan zihninde tek tek parçaların toplamından daha önemli bir rol oynadığını gösterir.

Gestalt Psikolojisinin Uygulanması

Temel psikoloji

Algılama ve dikkat gibi temel psikolojik süreçler, Gestalt psikolojisinden büyük ölçüde etkilenir. Bu temel psikolojik süreçler esastır ve pratik konulara uygulanır. Örneğin, algı çalışmasındaki gelişme, yol işaretlerini iyileştirerek kazaları önlemek için yürütülen programlara katkıda bulunur. Bu ancak algı konusunda sahip olduğumuz bilgilerle yapılabilir.

Gestalt Psikolojisi ve İletişim

İzleyicilerin, iletişim ve yaratıcılık alanında çalışan kişilerin dikkatini çekebilmek için Gestalt Psikolojisini kullanır. Sanatçı, reklamcı veya tasarımcı olarak çalışan insanlar için, insan zihninin görüntüleri nasıl yorumladığını anlamak önemlidir. Bu bilgi, hedef kitlelerine yapmayı amaçladıkları şekilde iletişim kuran işler üretmelerine yardımcı olabilir.

Gestalt Psikolojisi ve Problem çözme

Bir sorunu çözmek için üzerinde çalıştığınız sorunu anlamak çok önemlidir. Gestalt psikolojisinde bir problemin birbiriyle ilişkili ve etkileşim halindeki bileşenlerden oluştuğuna inanılmaktadır. Sorunu çözmek için, yeni bir çözüm keşfedebilmek için bu bileşenleri yeniden düzenlemeniz gerekir. Bir problemin bileşenlerinin bu yaratıcı şekilde yeniden düzenlenmesine üretken düşünme denir. Gestalt psikologları, farklı konulara ulaşmak için üretken düşünceyi kullanmanızı önerir.

Gestalt psikolojisi ve Eğitimi

Eğitimde Gestalt Psikolojisi, algılama ve problem çözme için uygulanır. Gestalt psikolojisinin eğitime uygulanması, öğretmenlerin, problemin farklı faktörlerini ve bunların nasıl ilişkili olduğunu keşfederek öğrencileri bir problemi çözmeye teşvik etmeleri gerektiği anlamına gelir.

Gestalt Terapisi

Gestalt Psikolojisine dayalı terapi, insanların güçlü ve bağımsız varlıklar olarak kabul edildiği hümanist bir yaklaşımdır. İnsan zihninin işleyişine bütüncül bir bakış açısıyla bakar; her bir kişi kendi düşüncelerine, deneyimlerine ve gerçekliğine sahiptir.

Gestalt terapisinin gelişimi, 1940’larda yazar Fritz Perls ile başladı. Her insanın kendi algımızla belirlenen kendi gerçekliğine sahip olduğunu ve algımızı değiştirmenin kendi sorumluluğumuz olduğunu savundu. Bu düşünme biçimi, kişisel gelişim ve kimlik oluşturmanın odak noktaları olduğu Gestalt Terapisinde de merkezidir.

Cleveland Gestalt Enstitüsü

Gestalt Institute of Cleveland, dünyanın her yerinden insanları cezbetmektedir. Enstitüde, Gestalt ilkeleri ve metodolojilerine göre çalıştaylar ve eğitim programları düzenlenmektedir. Çalıştayların ve eğitim programlarının tasarımı, bireysel seviyeden organizasyonel seviyelere dönüşüme odaklanır.

Günlük hayatta Gestalt Psikolojisi

Gestalt Psikolojisi günlük hayatımıza da uygulanabilir. Bu makalede bahsedildiği gibi, Gestalt Psikolojisi problem çözme için kullanılabilir ve daha fazla yaratıcılığı teşvik edebilir. Ayrıca Gestalt ilkelerinin farkında olmak, dünyayı nasıl algıladığımızı anlamamıza, optik illüzyonları açıklamamıza ve davranışlarımızı anlamamıza yardımcı olabilir.

Ne düşünüyorsunuz?

Gestalt Psikolojisi hakkındaki açıklamayı tanıyor musunuz? İlkeleri, şeyleri algılama biçiminle tanıyor musun? Gestalt Psikolojisini çevrenizdeki insanların dünyayı algılama biçiminden tanıyor musunuz? Gestalt Psikolojisini işinize veya çalışmalarınıza uygulayabileceğiniz bir yol var mı? Nesneleri veya olayları bir bütün olarak algılamadığınız durumlar var mı? Herhangi bir ipucunuz veya ek yorumunuz var mı?

Düşüncelerinizi ve bilginizi aşağıdaki yorum kutusunda paylaşabilirsiniz.

Bu makaleyi beğendiyseniz, modeller ve yöntemler hakkındaki en son gönderiler için bültenimize kaydolabilirsiniz.

Kaynakça

  • Behrens, RR (1998). Sanat, tasarım ve gestalt teorisi. Leonardo, 31 (4), 299-303.
  • Koehler, W. (1967). Gestalt psikolojisi. Psikolojik araştırma. 31 (1), XVIII-XXX.
  • Köhler, W. (2015). Gestalt psikolojisinin görevi. Princeton University Press.
  • Wertheimer, M. (1968). Gestalt Psikolojisinin Kaynak Kitabı. Psyccritiques, 13 (8).
    • Paylaş:

    Yorumunuzu bırakın