Teknoloji ve İnternet Bağımlılığı

Teknoloji ve İnternet Bağımlılığı
4.7 (93.33%) 6 vote[s]

Teknoloji ve İnternet Bağımlılığı

internet bağımlılığıBağımlılık artık tek boyutlu bir kavram değil… Değişen ve gelişen dünya, hayatımıza yeni bağımlılıklar da getirdi. Bunların başında gündelik yaşamı, iş başarısını, evlilik hayatını, akademik başarıyı olumsuz etkileyen, kişiyi yalnızlaştıran teknoloji bağımlılığı geliyor. İnsanı sanal bir dünyaya hapsederek gerçek dünyadan koparan teknoloji ve internet bağımlılığını Psikiyatri Uzmanı Dr. Hakan Erkaya ile konuştuk.

 

Son yıllarda sanal bağımlılık kavramı iyice yaygınlaştı. Sanal bağımlılık denince ne anlamalıyız?

Sanal ve bağımlılık kelimelerini yan yana getirip sözcük anlamları üzerinden düşünürsek, aslında var olmayan fakat zihinde var olduğu farz edilen bir bağımlılık türünden bahsetmiş oluruz ve bu tanımlama ile kafa karışıklığının ötesine geçemeyiz. Var olmayan, zihinde tasarlanan, yani sanal olan bir bağımlılığın ne demek olduğu ile ilgili karmaşa yaşanabilir. Bu yüzden bu konuyu internet ve teknoloji bağımlılığı terimleri üzerinden tartışmayı daha doğru buluyorum.
O halde bağımlılıktan başlayalım…Bağımlılık genel olarak bir kişinin, bağımlı olduğu nesneden uzak kalamaması ve bu nesneye ulaşamadığında yoksunluk belirtileri göstermesi, arama davranışı içine girmesi ile tanımlanabilir.

 

Bağımlılık dendiğinde akla önce alkol ve madde bağımlılığı gelir, değil mi?

Evet, birçok insanın aklına bu bağımlılıklar gelir, ancak bağımlılık kavramının kapsamı çok daha geniştir. Alkol ve uyuşturucuların vücuda alınması ile oluşan biyolojik bağımlılıkların yanında insanı davranışsal boyutta çok zorlayan, aşırı ve riskli bir şekilde kumar oynama gibi durumlar da bağımlılık kavramı içinde ele alınmaktadır. Son yıllarda hayatımızın vazgeçilmezleri arasında yerini alan internet, televizyon, cep telefonları, video oyunları ve aklınızın alabileceği bütün teknolojik ürünler diğer bağımlılık türlerinde olduğu gibi aslında altında benzer biyolojik mekanizmaların yattığı düşünülen davranışsal bir bağımlılığa doğru bizleri sürüklemeye başladı. Bunları da gözden kaçırmamalıyız.

 

Bunlarda da yoksunluk belirtileri söz konusu oluyor mu?

Tabii. İnternet ve teknoloji bağımlılığı da aynen diğer bağımlılıklarda olduğu gibi kişinin kendi iradesi ile kontrol edemediği, kendini o davranışı yapmaktan alıkoyamadığı ve bağımlısı olduğu teknolojik ürüne ulaşamadığında yoksunluk yaşadığı bir durum olarak tanımlanabilir.

 

İnternet ve teknoloji bağımlılığı konusunu biraz somutlaştırabilir misiniz? Bu bağımlılıklar tam olarak neleri kapsar?

İnternetin öyle çok kullanım alanı vardır ki, çok farklı alanlarda bağımlılığa neden olabilir. Sohbet bağımlılığı, internet üzerinden oynanan online oyunlara ve kumara bağımlılık ve pornografi bağımlılığının yanında, başkalarının bilgisayarına girme ve şifre kırma, alışveriş yapma, açık arttırmalara katılma ve bu linkleri reddedememe, sürekli haber kanallarını gezme, aşırı ve gereksiz bilgiyle yüklenme bağımlılığı gibi çok sayıda kola ayrılabilir. İnternet haricindeki teknoloji bağımlılığı ise video oyunlarının başından kalkamama, aşırı televizyon seyretme, ihtiyacı olmadığı, hatta maddi olanakları elvermediği halde sürekli teknolojik aletler satın alıp sürekli yenisini edinmeye çalışma, bu konuda kendini engelleyememe gibi birçok alana yayılabilir.

 

Artık hepimiz internet, cep telefonu vb. cihazlar kullanıyoruz. Bunlara bağımlılıkta ölçü nedir? Hangi noktadan sonra bağımlılık riski söz konusu olur?

Bir insanın internete bağlı kalma süresi giderek artış gösteriyorsa, kişi bağlı kaldığı süreyi kısıtlamaya çalıştığı halde bunu bir türlü başaramıyorsa, internet kullanımı azaltıldığında ya da kısıtlandığında sinirlilik, huzursuzluk gibi yoksunluk belirtileri gösteriyorsa, internete bağlı kalabilmek için ailesine ya da yakınlarına yalan söyleme gibi davranışlarda bulunuyorsa, internette aşırı vakit geçirmesi nedeni ile okul, aile ve iş hayatı olumsuz şekilde etkilenmeye başlamışsa bağımlılıktan söz etmek gerekir.

 

İnternet bağımlılığı ile birlikte başka ne gibi psikiyatrik sorunlar görülebilir?

İnternet ve teknoloji bağımlılığı olan kişilerde sosyal fobi, dikkat eksikliği ve hiperaktivite bozukluğu, depresyon, alkol ve madde bağımlılığı gibi rahatsızlıklar daha sık gözlenir.

 

İnternet bir bilgi okyanusu iken nasıl bir yaklaşım sonucu bağımlılığa dönüşür?

Bütün bağımlılıkların arka planında haz alma, tatmin olma ve aynı duyguyu tekrar yaşama isteği yatar. Zararlı olduğu genel kabul gören alkol, sigara, uyuşturucu ve toplumlar tarafından kabul görmeyen aşırı derecede kumar oynama gibi davranışlar kontrol altına alınmaya, hatta sınırlandırılmaya çalışılsa da tarihin her döneminde bir halk sağlığı sorunu olarak insanlığın karşısına çıkmıştır. İnsan yaşamının ayrılmaz bir parçası haline gelmiş olan bir nesnenin yaratacağı bağımlılığın boyutları açıkçası beni bir psikiyatri uzmanı olarak endişelendiriyor.

 

Endişenizin temelinde tam olarak ne var?

Bu cümlemin ardından yasakçı bir zihniyete sahip olduğum gibi bir yanlış anlaşılmaya mahal vermek istemem. Fakat okulda başarılı olsun, derslerinden geri kalmasın, teknolojiyi takip etsin diyerek çocuklarına sınırsız teknolojik imkân sağlayan aileler bir süre sonra çocuklarını bilgisayar başından kaldıramamaktan yakınmaya başlayabiliyorlar. Tabii ki okul ve sosyal hayatla ilgilenmemeye başlama, işin ikincil sonucu.

 

Yani iyi bir düşünce ile yola çıkılsa bile sonuç bazen istenmeyen şekillerde olabiliyor, öyle mi?

Evet, öyle. Bütün bağımlılıklar aslında hayatla yaşanan bir kısa devredir. Mesela uyuşturucu veya alkol etkisindeki bir insan belli bir noktadan sonra başkalarına ihtiyaç duymamaya başlar. Madde etkisinde olduğu sürece yaşadığı hayal dünyasında kendi kendine yeterli ve rahat olduğu duygusunu yaşayarak tatmin olur. Gerçek yaşamda kendisini zorlayacak ilişkilerdense hayal dünyasında uyuşturucu etkisi ile yaşamak ona çok daha kolay ve cazip gelir. Gün geçtikçe gerçek hayattan uzaklaşırken bağımlısı olduğu madde ya da davranış kalıbı hayatının merkezine oturur.

Bir bağımlılık nesnesi olarak interneti düşünmenizi istiyorum. Herhangi bir yerdesiniz. Bir bilgisayar ekranının karşısında oturuyorsunuz. Önünüzde tuşlar, yani kontrol paneli var; hayatınızın kontrol paneli. Bütün güç sizde… Tek bir tuşla dünyanın istediğiniz yüzünü görebilirsiniz. Gerçek dünyada bir insanın ihtiyaç duyabileceği hemen her şeyi, hatta daha fazlasını vaat eder. Televizyon gibi ilkel de değildir. Sadece sizi oyalamaz, aynı zamanda sizinle ilişkiye girer. Konuşursunuz, sohbet edersiniz, aşık olursunuz, alışveriş yaparsınız, kumar oynarsınız, bankaya gidersiniz, gezersiniz… Evin dışında gerçek insanların arasında ne yapıyorsanız o ekranın karşısında da aynılarını yapabilirsiniz; üstelik daha kolay bir yoldan. Ve sadece bir ekran size yetmeye başladığında hayatla da kısa devreniz başlamış demektir. Gerçek hayatı pas geçmeye başlarsınız.

 

Bazı ebeveynler ise çocukların derslerini etkiler diye eve internet bağlatmıyorlar. Peki bu tür korumacı davranış doğru mu?

Evet, burada gerçek bir çelişki var. Bağımlılık yapan uyuşturucuları yasaklayabilirsiniz, kumarı sınırlayabilirsiniz fakat internet hakkında böyle bir şey mümkün mü? Yasaklamak ya da eve bilgisayar almamak tabii ki çözüm değil, ayrıca önerilebilecek bir yöntem de değil. Bilgisayar ve internet tabii ki bizim hayatımızda olduğu gibi çocukların da hayatında olacak. Burada bilgisayardan korkmak yerine çocukların bilgisayarla olan ilişkilerini düzenlemek, onlara keyif alacakları başka ilgi alanları kazandırmak en önemli stratejidir. Okul dışında çocuklar severek yapacakları hobiler bulmak, sosyalleşebilecekleri ortam sağlamak, “Bilgisayardan hoşlanıyor” diye onları kendi hallerine bırakmamak gerekir. Çocuğun bilgisayarla ilişkisi bozulmaya ve bağımlı davranışı gelişmeye başladıktan sonra onu bu davranıştan uzaklaştırmaya çalışmak çok daha zordur. Bu yüzden bağımlılığın oluşmasını engellemek daha önemlidir.

1 thought on “Teknoloji ve İnternet Bağımlılığı”

Leave a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir