Gelişmiş
Arama
  1. Anasayfa
  2. Karar Verme
  3. Çok Kriterli Karar Analizi Nedir?

Çok Kriterli Karar Analizi Nedir?

  • 21 February 2021
  • 22 Görüntülenme
  • 0 Yorum

Bu yazı, Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA) kavramının pratik bir açıklamasını sunmaktadır. Okuduktan sonra Risk Analizinin gerekliliğini ve faydalarını anlayacaksınız.

Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA) nedir?

Çok Ölçütlü Karar Analizi (MCDA veya Çok Ölçütlü analiz (MCA), karar verme sürecinin bir parçası olarak birden çok (çelişen) ölçütü değerlendiren bir karar verme analizidir. Bu araç, günlük yaşamlarında hemen hemen herkes tarafından kullanılır. İnsanlar günde binlerce karar alır ama aynı süreç kurumsal dünyada, hükümet organlarında ve tıp merkezlerinde de gerçekleşir.

Çok Ölçütlü Karar Analizi (MCDA), bir maliyet-fayda analizine benzer ama karşılaştırmaları için yalnızca para birimleriyle sınırlı kalmaması gibi dikkate değer bir avantajı vardır. Kapsamlı veya önemli kararlar verirken, birden çok kriter ve ölçek seviyesinin hesaba katılması gerekir. Kalite ve maliyet gibi birbiriyle çelişen kriter kümelerinin karşılaştırılması bazen kafa karışıklığına ve netlik eksikliğine yol açabilir. Birden Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA) aracının yardımıyla birden çok farklı kritere dayalı kararlar almak, işleri netleştirebilir. Karmaşık problemleri yapılandırarak ve birden çok kriter kümesini analiz ederek, bilgiye dayalı, daha gerekçeli kararlar alınabilir.

Stanley Zionts, 1979’da ‘MCDM – Romen rakamı değilse, o zaman ne olacak?’ Başlıklı bir makale yayınladı. İş kitlesi arasında konsepti tanıtmak ve popülerleştirmek için kullandığı. Sonraki yıllarda kavramın sürekli popülerliği görüldü ve ‘Uluslararası Çok Ölçütlü Karar Verme Topluluğu’ gibi çok sayıda Çok Ölçütlü Karar Analizi (MCDA) ile ilgili kuruluşlar kuruldu. Kapsamlı bir Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA), matematik, ekonomi, bilgi teknolojisi, yazılım mühendisliği ve diğer bilgi sistemleri dahil olmak üzere birkaç farklı alandan bilgi alır.

Çok Kriterli Karar Analizinde (MCDA) Adımlar

1. Bağlamı tanımlayın

Çok kriterli bir analize başlamadan önce, analizinizin içeriğini net bir şekilde tanımlamanız gerekir. Bağlam, karar verme sürecindeki mevcut durumu, kilit oyuncuları ve paydaşları açıklar. Açıkça tanımlanmış bir bağlamın avantajları şunlardır:

  • Hedeflere ulaşmak için optimum kaynak tahsisi
  • İlgili farklı taraflar arasında gelişmiş iletişim
  • Birden çok ek seçeneği kolaylaştırmak
  • Güçlü ve zayıf yönlerin yanı sıra tehdit ve fırsatların haritasını çıkarma. SWOT Analizi bu konuda yardımcı bir araç olabilir
  • Analizin yürütüldüğü ortamdaki çevresel belirsizliklerin tanınması ve olası filtrelenmesi. Bir PEST analizi buna yardımcı olabilir.

2. Mevcut seçenekleri tanımlayın

Bir Çoklu Kriter Karar Analizi (MCDA), çok sayıda farklı seçeneği birbiriyle karşılaştırır. Önceden kurulmuş veya geliştirilecek olsun; tüm seçenekler değiştirilebilir ve etkilenebilir. Bu yüzden analiz çoktan başlamış olsa bile tüm seçeneklerin ayarlanabilir olması gerekir. Seçenekler genellikle devam/devam etme esasına göre formüle edilir. Her seçeneğe bağlı sonuçlar, bir karar verilip verilmeyeceğini belirler.

3. Hedeflere karar verin ve değeri temsil eden doğru kriterleri seçin

Sonuçlar, Çok Kriterli Karar Analizinde (MCDA) ayrılmaz bir rol oynar. Her seçeneğe bağlı değişen sonuçlardan dolayı örneğin, bir yatırımdan sonra daha yüksek bir Yatırım Getirisi (ROI) veya üretim hattı değişikliklerinden sonra ürün kalitesinin bozulması, birden çok farklı kriterin oluşturulması gerekir. Kriterler, farklı seçeneklerin ölçülebildiği ve karşılaştırılabildiği açıkça tanımlanmış standartları temsil etmenin yanı sıra her seçeneğin yarattığı farklı değer düzeylerini ifade eder.

Yeni bir araba satın alırken, gelecekteki mal sahibi potansiyel maliyetleri en aza indirmek ve avantajların sayısını en üst düzeye çıkarmak ister. Maliyetler karşılaştırmak için yeterince kolaydır ama avantajlar çeşitli yorumlara tabi olabilir. Bu yüzden bu iki hedef birbiriyle çatışır ve doğrudan karşılaştırılamaz. Bu gibi durumlarda, avantajlar, mümkün olduğunda, güvenlik (çarpışma testi sonucu), konfor, lüks, güvenilirlik ve performans gibi ölçülebilir kriterlere bölünmelidir. Bu yüzden Çok Kriterli Karar Analizinde (MCDA) karar verme sık sık muhakeme meselelerine iner. Nesnel değerlendirmeler her zaman mümkün değildir.

4. Göreceli önemlerini anlamak için her bir kriteri ölçün

Sadece doğru kriterleri seçmek, farklı ölçek seçimlerini birleştirmek ve analiz etmek için yeterli olmayacaktır. Bir tercih birimi diğeriyle aynı olmak zorunda değildir. Bu, Celsius ve Fahrenheit gibi sıcaklık ölçeklerini karşılaştırmaya benzer. Her iki ölçek de sıcaklıkla ilgili olabilir ama 1 santigrat derecelik bir fark 1 derece Fahrenheit’ten büyüktür.

Bir şeyin göreceli önemi olan bu etki, araba alıcısının da arabalar arasında bir seçim yapması gerektiğinde fark ettiği bir şeydir. Alıcı, kararını kısmen aracın maliyetine dayandırabilir. Ancak, sahip olmak istediği, her birinin fiyatı 150 euro olan beş arabadan oluşan bir kısa liste yaptığında, bu kriter aniden önemini yitiriyor. Oysa araba başına 3.000 Euro’luk bir fark, bunu alıcı için daha ağır bir kriter haline getirebilirdi.

Bu nedenle, farklı kriterlerin ağırlıklandırılması, sadece seçenekler arasındaki farkı değil, aynı zamanda bu farkın ne kadar alakalı olduğunu da gösterir. Örneğin, alıcının zihninde güvenlik, bakım maliyetlerinden daha az önemli olabilir, çünkü o bunun daha az önemli olduğunu düşünür.

5. Ağırlıklandırma ve puanların ortalamasını alarak farklı değerleri hesaplayın

Sondan bir önceki adım, göreceli öncelik puanlarının hesaplandığı yerdir. Genel tercih puanı, tüm kriterlerin ağırlıklı ortalamasıdır.
Öncelikle, her bir kriterin puanları, ondalık sayılarla ifade edilen ağırlıklarıyla çarpılır (örneğin, 20, 0.2’dir). Her bir kriterin puanları birbirine eklenir. Toplamı tercih puanını oluşturur. Aşağıdaki örneğe bir göz atın.

Toplamları hesapladıktan sonra, verilmiş olan farklı tercih puanlarına göre hangi seçeneğin en uygun olduğunu görmek için sonuçlar sıralanabilir. Bu örnekte araba 4 en üstte çıkıyor. Fiyat için yüksek bir puanın, aracın pahalı olduğu anlamına gelmediğini, aksine, aracın alıcının bütçesine ne kadar iyi uyduğunu temsil ettiğini unutmamak önemlidir. Çok pahalı bir otomobil, fiyat kriteri için düşük bir puana sahip olacak ve sonuç olarak genel puanını düşürecektir.

Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA) avantajları

Çok kriterli bir analizin kullanılması, belirli kriterlere dayanmayan bir karar verme aracına kıyasla çeşitli avantajlara sahiptir:

  • Açık ve açık
  • Seçilen kriterler ayarlanabilir
  • Birçok farklı oyuncu birbiriyle karşılaştırılabilir
  • Çok Kriterli Karar Analizi (MCDA), farklı değer yargılarına ilişkin içgörü sağlar
  • Performans ölçümleri uzmanlara bırakılabilir
  • Skorlar ve ağırlıklar referans olarak kullanılabilir
  • Karar verme sürecine dahil olan farklı taraflar arasında önemli bir iletişim aracıdır.

Ne düşünüyorsunuz?

Çok Kriterli Karar Analizinin bu açıklamasını tanıyor musunuz? Bu güçlü, resmi ve analitik karar alıcı aracının etkinliğine katkıda bulunan faktörlerin ne olduğuna inanıyorsunuz?

Düşüncelerinizi ve bilginizi aşağıdaki yorum kutusunda paylaşabilirsiniz.

Bu makaleyi beğendiyseniz, modeller ve yöntemler hakkındaki en son gönderiler için bültenimize kaydolabilirsiniz.

Kaynakça

  • Zionts, S. (1979). MCDM – bir roma rakamı değilse, o zaman ne? Arayüzler, 9 (4), 94-101.
  • Zeleny, M. ve Cochrane, JL (1973). Çok kriterli karar verme. South Carolina Üniversitesi Yayınları.
  • Masud, AS ve Ravindran, AR (2008). Çok kriterli karar verme. CRC Press, Taylor ve Francis Group’un bir baskısı.
  • Habenicht, W., Scheubrein, B. ve Scheubrein, R. (2002). Çok kriterli karar verme. Tema, 6 (5).
    • Paylaş:

    Yorumunuzu bırakın